Methu â chyflawni’r gwaith o sicrhau hawliau plant?

17 Tachwedd 2014

Erthygl gan Sian Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

CC LogoMae Comisiynydd Plant Cymru yn pryderu bod ‘Llywodraeth Cymru yn ymddangos yn rhy gyfforddus gyda’i statws fel arloeswr rhyngwladol ym maes hawliau plant’. Mae hon yn un o negeseuon allweddol Keith Towler yn yr Adroddiad Blynyddol terfynol o’i gyfnod fel Comisiynydd. Yn Adroddiad Blynyddol 2013-14, a gyhoeddwyd yn ddiweddar, mae hefyd yn dweud bod ‘gwasanaethau hollbwysig sy’n ceisio amddiffyn plant a phobl ifanc sy’n agored i niwed mewn perygl o gael eu colli, yn sgîl diffyg gweledigaeth ac arweiniad gan Lywodraeth Cymru’.

Hawliau plant

Mae Llywodraeth Cymru wedi cael cydnabyddiaeth ryngwladol yn flaenorol am gyflwyno Mesur Hawliau Plant a Phobl Ifanc (Cymru) 2011, sy’n ymgorffori Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn yng nghyfraith ddomestig Cymru. Mae gan Gonfensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn 54 erthygl, a cheir crynodeb ohonynt yma. Mae’r erthyglau yn rhoi amrywiaeth eang o hawliau i blant a phobl ifanc hyd at 18 mlwydd oed, gan gynnwys yr hawl i ddiogelwch, iechyd, teulu, addysg, diwylliant a hamdden.

Y flwyddyn nesaf, bydd y Cenhedloedd Unedig yn clywed tystiolaeth ac yn archwilio beth yn rhagor y gall San Steffan a Llywodraeth Cymru ei wneud i roi Confensiwn y Cenhedloedd Unedig ar Hawliau’r Plentyn ar waith yn llawn. Bydd y Cenhedloedd Unedig yn clywed tystiolaeth gan Lywodraeth y Du a Llywodraeth Cymru, gan bedwar Comisiynydd Plant y DU, a chan sefydliadau nad ydynt yn gyrff y llywodraeth. Pan y gwnaeth Pwyllgor y Cenhedloedd Unedig graffu ar waith yng Nghymru yn ystod y broses adrodd diwethaf yn 2008, rhoddwyd tystiolaeth uniongyrchol gan blant a phobl ifanc eu hunain, wedi’i hwyluso gan y Ddraig Ffynci.

Adolygiad

Sefydlwyd swyddfa’r Comisiynydd Plant yn 2000 mewn ymateb i ganfyddiadau adroddiad ymchwiliad tribiwnlys Waterhouse, Ar Goll mewn Gofal, ynghylch honiadau o gam-drin plant mewn gofal yng ngogledd Cymru yn y 1970au a’r 1980au.

Mae adolygiad annibynnol i rôl a swyddogaethau Comisiynydd Plant Cymru, a alwyd amdano yn flaenorol gan y Comisiynydd presennol, ar fin cyflwyno adroddiad terfynol ac argymhellion i’r Gweinidog Cymunedau a Threchu Tlodi ym mis Rhagfyr 2014. Yn ei Adroddiad Blynyddol diweddaraf, dywed y Comisiynydd:

‘Mae profiadau a datblygiadau ers 2001 yn golygu bellach bod angen cryfhau rôl y Comisiynydd Plant, ac er mwyn sicrhau bod trefniadau llywodraethu yn adlewyrchu datblygiadau yn ein setliad cyfansoddiadol. Mae angen symleiddio ac egluro’r clytwaith cymhleth o bwerau a rheoliadau sy’n diffinio rôl a chylch gwaith y Comisiynydd ar hyn o bryd, mae angen ymestyn cylch gwaith y Comisiynydd er mwyn osgoi dryswch ymhlith y cyhoedd ynglŷn â meysydd nad ydynt wedi’u datganoli, ac mae angen diweddaru trefniadau penodi, ariannu a threfniadau adrodd y Comisiynydd.’

Gwaith craffu gan y Cynulliad

Caiff yr adroddiad ei drafod yng Nghyfarfod Llawn Cynulliad Cenedlaethol Cymru ar 18 Tachwedd 2014.

Mae’r Pwyllgor Plant a Phobl Ifanc eisoes wedi clywed tystiolaeth gan y Comisiynydd ynghylch gwaith ei swyddfa a chanfyddiadau ei adroddiad, mewn sesiwn graffu ar 6 Tachwedd 2013. Gellir gwylio’r sesiwn ar Senedd TV.

Cynhaliodd y Pwyllgor Cyfrifon Cyhoeddus waith craffu ar ‘Adroddiadau Strategol a Chyfrifon 2013-14’ Comisiynwyr ar 13 Hydref 2014. Mae copi o’r trawsgrifiad o’r cyfarfod ar gael yma.