Amaethyddiaeth, Coedwigaeth a Bwyd

Rheoliad Ewropeaidd ar gynhyrchu organig a labelu cynhyrchion organig: pryderon difrifol gan randdeiliaid Cymru

5 Rhagfyr 2014

Erthygl gan Katy Orford, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Ar 24 Mawrth 2014, cyhoeddodd y Comisiwn Ewropeaidd gynigion ar gyfer Rheoliad ar gynhyrchu organig a labelu cynhyrchion organig a fyddai’n diddymu Rheoliad y Cyngor 834/20europe-organic07.

Y sail resymegol dros y cynigion yw ysgafnhau’r baich gweinyddol sydd ynghlwm wrth gynhyrchu organig ac ennyn hyder defnyddwyr mewn cynnyrch organig.

Bydd y cynigion yn newid y system archwilio a rheoli, yn cyflwyno safonau newydd ar gyfr lles anifeiliaid ac yn dileu nifer o’r rhanddirymiadau’n ymwneud â mewnbynnau anorganig a dulliau anorganig a ganiateir ar hyn o bryd. O bryder sylweddol i Gymru yw’r cynigion i ddileu’r rhanddirymiadau’n ymwneud â: ffermio cymysg (sy’n caniatáu ffermio organig a chonfensiynol ar yr un daliad); defnyddio hadau anorganig; cyrchu bwyd rhanbarthol; defnyddio stoc magu anorganig; a’r esemptiad i fanwerthwyr. I gael trosolwg manylach o’r cynigion, gweler Y Diweddaraf am Bolisi’r UE gan y Gwasanaeth Ymchwil.

Mae’r cynigion yn ddarostyngedig i’r weithdrefn deddfwriaethol arferol pan fo’n rhaid i’r Cyngor a Senedd Ewrop ddod i gytundeb arnynt.

Senedd Ewrop

Ar 3 Medi 2014 neilltuwyd y cynigion i Bwyllgor Senedd Ewrop ar Amaethyddiaeth a Datblygu Gwledig Penodwyd Martin Häusling (ASE Plaid Werdd yr Almaen) yn Rapporteur.

Cyngor y Gweinidogion

Ar 10 Tachwedd, yn ystod trafodaethau ar y rheoliad arfaethedig yng Nghyngor y Gweinidogion, cytunodd y Gweinidogion amaeth fod yn rhaid i’r UE gadw’r rhanddirymiadau presennol sy’n caniatáu ffermio cymysg ac yn caniatáu i ffermwyr organig ddefnyddio anifeiliaid, hadau a phorthiant anorganig. Rhybuddiodd nifer o Weinidogion y byddai cael gwared ar y rhanddirymiadau’n ergyd drom i’r sector organig. Yn AGRAFACTS nodwyd bod Sharon Dijskma (NL), gyda chefnogaeth y Gweinidog cyfatebol yn yr Almaen, Christian Schmidt, yn awgrymu y byddai’n rhoi pwysau ar y Comisiwn i dynnu’r cynnig yn ôl yn llwyr os nad yw’n newid yn ‘sylweddol’.

Roedd y rhan fwyaf o’r dirprwyaethau yn bendant o blaid caniatáu i ffermwyr barhau i ddefnyddio dulliau ffermio cymysg. Roedd barn yr aelod-wladwriaethau yn fwy rhanedig am gynlluniau i ailwampio archwiliadau. Roedd rhai, fel Ffrainc, y Ffindir a Gwlad Belg o blaid cadw’r system bresennol o gynnal archwiliadau blynyddol, tra bo eraill fel yr Iseldiroedd, Croatia a Sweden yn ffafrio’r archwiliadau seiliedig ar risg a gynigiwyd.

Trafodaethau’r Cynulliad

Ar 13 Tachwedd cynhaliodd y Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd sesiwn dystiolaeth ar y rheoliad.

Yn gyffredinol roedd y rhanddeiliaid yn croesawu adolygiad deddfwriaethol y Comisiwn ac yn canmol yr ethos y tu ôl i’r rheoliad, sef gwella tryloywder. Fodd bynnag, mynegwyd pryderon sylweddol ynghylch manylion gweithredu’r Rheoliad a dywedodd Cymdeithas y Pridd nad oedd y cynigion wedi’u datblygu’n ddigonol a’u bod yn ‘naïf’.

Roedd ffocws cryf ar gael gwared ar randdirymiadau. Un o’r prif bryderon oedd y cynnig i wahardd ffermio cymysg a dywedodd NFU Cymru fod tua 25% o ffermydd organig yn gweithredu fel ffermydd cymysg. Maes arall a oedd yn peri pryder oedd y cynnig i wahardd hadau anorganig a’r cyfnod byr a oedd wedi’i bennu i roi’r gwaharddiad ar waith. Roedd NFU Cymru yn pryderu y byddai prinder hadau organig a’r ffaith ei bod yn anodd cael gafael arnynt yn rhwystr i gynhyrchwyr organig. Pwysleisiodd Ffermwyr a Thyfwyr Organig y byddai penderfyniad i gael gwared ar y rhanddirymiad sy’n caniatáu i ffermwyr ddefnyddio stoc bridio anorganig yn cyfyngu’n sylweddol ar linellau genetig.

Holwyd y rhanddeiliaid a ddylai’r term ‘rhanbarth’ gyfeirio at Gymru, y DU neu Ewrop (mae’r rheoliad yn ei gwneud yn ofynnol i holl borthiant da byw ddod o’r fferm neu’r ‘rhanbarth’ yn achos gwartheg a defaid ac mae’r ffigur yn gostwng i 60% yn achos moch a dofednod, ond nid yw’n diffinio ‘rhanbarth’). Roedd Grŵp Organig Cymru yn pryderu na fyddai Cymru yn gallu tyfu digon o brotein organig i gyflenwi ei da byw pe bai’r term ‘rhanbarth’ yn cyfeirio at Gymru neu’r DU yn unig.

Yn gyffredinol, roedd y rhanddeiliaid o blaid cynnal archwiliadau blynyddol ac yn credu y byddai’r cynnig i gynnal llai o archwiliadau, a’r rheini’n seiliedig ar risg, yn lleihau tryloywder ac mewn rhai achosion ni fyddent yn bodloni gofynion manwerthwyr.

Roedd cytundeb cyffredinol hefyd nad oedd y broses o ddileu statws organig os halogwyd y cynnyrch gan weddillion anorganig yn annheg a dywedodd NFU Cymru fod y cynnig hwn yn mynd yn groes i’r rheolau hanesyddol mai’r ‘llygrwr sy’n talu’.

O ran asesiad y Comisiwn o effaith y Rheoliad, roedd nifer o randdeiliad yn pryderu am y modd y cynhaliwyd yr arolwg defnyddwyr gan ddweud bod y cwestiynau’n gaeedig a bod anghytbwysedd o ran cyfranogiad yr aelod wladwriaethau.

Dywedodd Canolfan Organig Cymru fod ansicrwydd ynglŷn â dyfodol y rheoliad a diwygiadau’r PAC yn troi ffermwyr oddi wrth ymrwymo i’r Cynllun Glastir Organig.

Mae’r Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd yn bwriadu ysgrifennu at Senedd Ewrop a’r Comisiwn Ewropeaidd yn amlinellu pryderon rhanddeiliaid Cymru.

 

 

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn bwriadu gwella’i wefan, ac mae ganddo ddiddordeb mawr yn eich barn chi. A fyddech cystal â chymryd rhan yn yr  arolwg byr hwn.