Byd sydd ag obsesiwn ag oed ac sydd â syniadau ystrydebol am bobl hyn?

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Dyma eiriau Sarah Rochira, Comisiynydd Pobl Hŷn Cymru yn ei hadroddiad blynyddol Sbarduno Newid i Bobl Hŷn: Adroddiad Effaith a Chyrhaeddiad 2013-14; sy’n cael ei drafod yn y Cyfarfod Llawn brynhawn heddiw.

Mae blaenoriaethau cyffredinol y Comisiynydd yn cynnwys:

  • Mynd i’r afael â rhagfarn, anghydraddoldeb a gwahaniaethu;
  • Gwella ansawdd, argaeledd a mynediad at ofal cymdeithasol a gofal iechyd; a
  • Gwarchod a gwella gwasanaethau, cyfleusterau a seilwaith cymunedol.

Gwahaniaethu ar sail oedran

Llun o Flickr gan talkolderpeople. Dan drwydded Creative Commons

Llun o Flickr gan talkolderpeople. Dan drwydded Creative Commons

Yn ôl yr adroddiad blynyddol, sonnir am bobl hŷn yn llawer rhy aml mewn ffordd ddirmygus, ragfarnllyd ac amharchus, ac mae hynny’n anghyfreithlon ac yn anfoesol, ac yn cyfyngu ar eu gallu i fanteisio ar wasanaethau a chael eu trin yn deg.

Mae’r adroddiad yn nodi bod y Comisiynydd wedi gweithio gyda byrddau iechyd lleol, awdurdodau lleol, cartrefi gofal, yr heddlu a Llywodraeth Cymru i gyflwyno cyfres o seminarau hyfforddi i weithwyr proffesiynol. Bu’r rhain yn ystyried y broses o heneiddio ac effaith agweddau negyddol ar y gwasanaethau y ddarperir.

Mae’r adroddiad hefyd yn cyfeirio ar y ffaith bod y Comisiynydd wedi bod yn gweithio gyda Llywodraeth Cymru i sefydlu  Datganiad o Hawliau Pobl Hŷn Cymru, sydd wedi’i gyflwyno’n awr. Mae Llywodraeth Cymru yn dweud ei bod yn awr yn gweithio’n agos gyda Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru a rhanddeiliaid i ddatblygu cynllun gweithredu.

Mae’r Comisiynydd wedi ymrwymo i weithio ymhellach i herio agweddau sy’n gwahaniaethu ar sail oedran, a syniadau ystrydebol am bobl hŷn, eu heffaith ar unigolion a’u heffaith ar y gallu i ddarparu gwasanaethau effeithiol ac effeithlon.

Asedau cymunedol

Cyhoeddodd y Comisiynydd adroddiad yn dwyn y teitl Pwysigrwydd ac Effaith Gwasanaethau Cymunedol Cymru ym mis Chwefror 2014. Mae’r adroddiad yn cyflwyno achos o blaid diogelu gwasanaethau cymunedol, fel bysiau a chludiant cymunedol, toiledau cyhoeddus, seddi cyhoeddus, palmentydd,llyfrgelloedd, cyfleusterau hamdden, canolfannau cymuned a chanolfannau dydd. Dywed y Comisiynydd nad moethusrwydd yw’r gwasanaethau a’r cyfleusterau cymunedol hyn; maent yn hanfodol i ddiogelu iechyd, annibyniaeth a lles pob hŷn.

Roeddwn felly’n falch iawn pan gyhoeddodd Llywodraeth Cymru gynigion ym mis Mawrth 2014 i osod dyletswydd ar Awdurdodau Lleol ledled Cymru i wella mynediad at doiledau cyhoeddus.

Ym mis Gorffennaf 2014 lansiodd y Comisiynydd becyn cymorth newydd i bobl hŷn a chanllawiau arfer da i awdurdodau lleol er mwyn cynnwys pobl hŷn mewn ffordd ystyrlon mewn ymgynghoriadau a phenderfyniadau ynghylch gwasanaethau cymunedol.

Gofal preswyl

Mae’r adroddiad blynyddol hefyd yn cyfeirio at Adolygiad o Gartrefi Gofal y Comisiynydd, sydd wedi’i gyhoeddi’n awr.

Dangosodd yr adolygiad bod safon y gofal a ddarperir yn amrywio’n arw, ac nad yw pobl hŷn, yn aml iawn, yn cael y gofal y mae ganddynt hawl ei ddisgwyl. Yn ei chyflwyniad, mae’r Comisiynydd yn dweud:

Mae canlyniad cyffredinol fy Adolygiad yn glir: mae ansawdd bywyd gormod o bobl hŷn sy’n byw mewn cartrefi gofal yn annerbyniol ac mae angen i’r hyn a ystyrir yn ‘dderbyniol’ newid yn sylweddol.

Trafodwyd yr adolygiad yn nadl y Ceidwadwyr Cymreig am bobl hŷn yn y Cyfarfod Llawn ym mis Tachwedd 2014, sydd i’w weld ar senedd.tv. Fe’i trafodwyd hefyd yn sesiwn graffu’r Pwyllgor Iechyd a Gofal Cymdeithasol gyda Chomisiynydd Pobl Hŷn Cymru, sydd hefyd i’w gweld ar senedd.tv.

Esboniodd y Comisiynydd yr hyn roedd angen ei wneud a gofynnodd i’r cyrff perthnasol baratoi adroddiadau cynnydd ysgrifenedig erbyn 2 Chwefror 2015.

Cynlluniau arfaethedig

Mae’r adroddiad blynyddol hefyd yn esbonio cynlluniau arfaethedig y Comisiynydd, gan gynnwys ei bwriad i:

  •  Gynnal adolygiadau ffurfiol i’r cymorth sydd ar gael i ofalwyr a’r rhai sy’n byw â dementia;
  • Gweithio gyda phartneriaid i’w gwneud yn haws i bobl hŷn gael cymorth os ydynt yn dioddef oherwydd cam-drin domestig ac i fanteisio ar y system droseddol a’r system cyfiawnder adferol.

Erthygl gan Amy Clifton, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru.