Ynni Yr Amgylchedd

Energiewende Cymru?

1 Mai 2015

Erthygl gan Karen Whitfield, Gwasanaeth Ymchwil Cenedlaethol Cynulliad Cymru

Tyrbin gwynt cymunedol mewn pentref yn y Fforest Ddu yn yr Almaen

Ym mis Ebrill 2015, ymwelodd Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd y Cynulliad â thalaith Baden-Wurrtemberg yn yr Almaen i ddarganfod sut y mae trefi, dinasoedd a chymunedau bach yn cymryd camau i gynyddu ynni adnewyddadwy ac effeithlonrwydd ynni. Yn yr Almaen, Energiewende (trawsnewid y defnydd o ynni) yw’r enw ar hyn.

Beth yw nod Energiewende?

Mae’r Almaen wedi gosod targedau uchelgeisiol i’w hun:

  • cynhyrchu 35 y cant o’r trydan a ddefnyddir drwy ynni adnewyddadwy erbyn 2020;
  • darparu 18 y cant o gyfanswm yr ynni (gan gynnwys gwres a thrafnidiaeth) drwy ynni adnewyddadwy erbyn 2020;
  • gostwng allyriadau nwyon tŷ gwydr 40 y cant erbyn 2020 a rhwng 80 a 95 y cant erbyn 2050;
  • lleihau’r defnydd sylfaenol o ynni 20 y cant o lefelau 2008 erbyn 2020 a 50 y cant erbyn 2050;
  • gostwng y defnydd o drydan i 10 y cant yn is na lefelau 2008 erbyn 2020 a 25 y cant yn is na lefelau 2008 erbyn 2050; a
  • dileu gorsafoedd ynni niwclear yn raddol erbyn 2022.

Sut y caiff hyn ei gyflawni?

Mae’r Almaen wedi pasio nifer o ddeddfwriaethau allweddol i sicrhau’r cynnydd mewn cynhyrchu ynni adnewyddadwy:

  • 2000 – cyflwynodd y Ddeddf Ynni Adnewyddadwy (EEG) gyfraddau tariff cyflenwi trydan newydd a oedd yn gysylltiedig â chost y buddsoddiad yn hytrach na’r gyfradd fanwerthu, ac roedd yn sicrhau bod cynhyrchwyr ynni adnewyddadwy yn cael blaenoriaeth wrth gysylltu â’r grid.
  • 2002 – mabwysiadwyd y Ddeddf Cydgynhyrchu Gwres-Pŵer i gefnogi’r defnydd o systemau gwres a phŵer cyfun.
  • 2009 – pasiwyd y Ddeddf Ffynonellau Ynni Adnewyddadwy ar gyfer Gwres, sydd yn pennu gofynion ar gyfer gosod systemau gwresogi adnewyddadwy mewn tai.
  • 2009 – pasiwyd y Ddeddf Ecoddylunio Cynnyrch sydd yn Defnyddio Ynni, sy’n gweithredu’r gyfarwyddeb ecoddylunio Ewropeaidd yng nghyfraith yr Almaen.
  • 2009 – Nododd y Ddeddf Ehangu’r Grid Pŵer (a elwir yn EnLAG) 24 o brosiectau i ehangu’r grid yr ystyriwyd eu bod o ‘angen cenedlaethol’. Cyn hyn, roedd y gwaith o ehangu’r grid wedi ei arafu yn sgil anghytundeb ynghylch gosod llinellau trosglwyddo newydd.
  • 2011 – pasiwyd y Ddeddf ar Gyflymu’r Broses o Ehangu’r Grid (A elwir yn NABEG), gan roi rhai o’r pwerau dethol a chymeradwyo a arferai fod gan daleithiau’r Almaen i asiantaeth rwydwaith y wlad, sef BnetzA. Yn unol â’r Ddeddf hon, bydd llinellau foltedd uchel newydd yn cael eu gosod o dan y ddaear (fel rheol) i gynyddu cydsyniad y cyhoedd.

Ymddengys fod y mesurau hyn yn cael effaith gadarnhaol, yn enwedig o ran cynhyrchu trydan adnewyddadwy. Yn 2013, cynhyrchodd yr Almaen 23.4 y cant o’i thrydan drwy ffynonellau adnewyddadwy. Nodwedd arall o Energiewende yr Almaen yw bod yna gefnogaeth a chyfranogiad cymunedol sylweddol iddo. Yn 2012, cymunedau oedd yn berchen ar 47 y cant o’r trydan a gynhyrchwyd drwy ffynonellau adnewyddadwy. Mewn cymhariaeth, 10.1 y cant o drydan Cymru a gynhyrchwyd drwy ffynonellau adnewyddadwy yn 2013, y mwyafrif ohonynt yn eiddo i gwmnïau masnachol mawr. 

Beth oedd canfyddiadau’r Pwyllgor?

Y Pwyllgor Amgylchedd a Chynaliadwyedd yn cwrdd ag aelodau o Bwyllgor yr Amgylchedd, Hinsawdd ac Ynni yn Stuttgart
Delwedd trwy garedigrwydd Baden-Wurttemberg Landtag

Yn ystod eu hymweliad, cyfarfu’r Pwyllgor â swyddogion taleithiol a swyddogion llywodraeth leol, academyddion, cynrychiolwyr o fanc buddsoddi moesegol, cymunedau lleol a ffermwyr a oedd yn cynhyrchu eu trydan a’u gwres eu hunain o ffynonellau adnewyddadwy. Ymwelodd y Pwyllgor â Vauban, ardal adfywiedig yn ninas Freiburg, a fu’n farics i fyddin Ffrainc yn y gorffennol. Mae nifer fawr o adeiladau’r ardal yn effeithlon o ran ynni, gyda phob un adeilad yn cwrdd â’r Safon Adeiladu Ynni Isel, sy’n golygu mai 65kWh o ynni sydd ei angen i wresogi pob metr sgwâr. Hefyd, mae tua 240 o breswylfeydd yn cwrdd â Safon Passivhaus, sy’n golygu mai dim ond 15kWh o ynni sydd ei angen i wresogi pob metr sgwâr. Mae rhai adeiladau yn Vauban hyd yn oed yn cyrraedd statws uwch, am eu bod yn cynhyrchu mwy o ynni nag sydd ei angen ar gyfer gwresogi. Ychydig o geir sydd yn y rhan yma o’r ddinas hefyd, gyda system dramiau a lonydd seiclo yn diwallu’r rhan fwyaf o anghenion trafnidiaeth.

Yn yr Almaen, mae rhai cymunedau yn berchen ar eu gridiau trydan a gwres eu hunain ac yn eu rheoli yn ogystal â’n cynhyrchu eu pŵer adnewyddadwy eu hunain. Ymwelodd y Pwyllgor â EWS Shönau, grid trydan sy’n eiddo i’r gymuned sydd yn ehangu ei ddylanwad a’i gefnogaeth i gymunedau eraill yn yr Almaen sydd am wneud yr un peth. Mae rheolwyr y fenter gymunedol hon yn credu bod perchnogaeth y grid wedi rhoi mwy o reolaeth i’r gymuned wneud gwelliannau i effeithlonrwydd ynni ac wedi galluogi pobl leol i benderfynu pa fath o dechnoleg sy’n darparu eu trydan. Erbyn 2010, ynni adnewyddadwy oedd yn gyfrifol am ddarparu 99.6 y cant o’r trydan lleol.

A oes ymrwymiad tebyg ar draws yr Almaen, ac a all Cymru wneud yr un peth?

Dangosodd ymweliad y Pwyllgor fod yna gonsensws gwleidyddol sylweddol ynghylch polisi ynni adnewyddadwy yr Almaen. Cytunodd gwleidyddion o bob un o’r prif bleidiau ar dargedau Energiewende yr Almaen a’r penderfyniad i ddileu ynni niwclear yn raddol. Mae’n ymddangos bod yr Almaen yn canolbwyntio ar sut y dylid cyflawni’r targedau hyn yn hytrach nag os yw’n bosibl eu cyflawni neu a ddylid eu cyflawni.

Yn Natganiad Ynni Cymru ar 15 Ebrill 2015, nododd Gweinidog yr Economi, Gwyddoniaeth a Thrafnidiaeth fod y weledigaeth ar gyfer Cymru yn cynnwys ‘manteisio ar y newid i gynhyrchu ynni carbon isel, i gael y budd mwyaf posibl i Gymru’ a bod hyn yn golygu ‘adeiladu ar gynnydd presennol a sicrhau newid sylweddol wrth gyflawni ymyraethau, camau gweithredu a pholisïau sy’n arwain at Gymru ddoeth o ran ynni.’

Bydd y Pwyllgor yn awr yn cynnal ymchwiliad i’r posibilrwydd o weithredu rhai neu bob un o ddulliau Energiewende, ac ymarferoldeb gwneud hynny, yng Nghymru.

View this post in English
Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg 

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn bwriadu gwella’i wefan, ac mae ganddo ddiddordeb mawr yn eich barn chi. A fyddech cystal â chymryd rhan yn yr  arolwg byr hwn.