Cyfansoddiad

Cymeradwyo’r Cwnsler Cyffredinol newydd

Ar 3 Tachwedd, fe wnaeth y Prif Weinidog ail-drefnu'r Cabinet, gan enwi Jeremy Miles AC fel y darpar Gwnsler Cyffredinol. Ar 8 Tachwedd, yn y Cyfarfod Llawn, bydd y Cynulliad yn pleidleisio ynghylch a ddylid cymeradwyo'r enwebiad fel y gall y Prif Weinidog argymell i'r Frenhines y dylid gwneud y penodiad.

13 Tachwedd 2017

View this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Ar 3 Tachwedd, fe wnaeth y Prif Weinidog ail-drefnu’r Cabinet, gan enwi Jeremy Miles AC fel y darpar Gwnsler Cyffredinol. Ar 14 Tachwedd, yn y Cyfarfod Llawn, bydd y Cynulliad yn pleidleisio ynghylch a ddylid cymeradwyo’r enwebiad fel y gall y Prif Weinidog argymell i’r Frenhines y dylid gwneud y penodiad.

Rôl y Cwnsler Cyffredinol

Mae adran 49 o Ddeddf Llywodraeth Cymru 2006 (“y Ddeddf”) yn darparu ar gyfer penodi Cwnsler Cyffredinol Llywodraeth Cymru. Mae’r rôl yn cynnwys:

  • darparu cyngor cyfreithiol i’r llywodraeth;
  • goruchwylio gwaith yr Adran Gwasanaethau Cyfreithiol sy’n darparu gwasanaethau cyfreithiol i Lywodraeth Cymru;
  • goruchwylio erlyniadau ar ran Llywodraeth Cymru;
  • goruchwylio cynrychiolaeth Llywodraeth Cymru yn y llysoedd;
  • ystyried a oes angen cyfeirio Biliau sydd wedi’u pasio gan y Cynulliad at y Goruchaf Lys i benderfynu a ydynt o fewn cymhwysedd y Cynulliad;
  • ateb cwestiynau am ei waith yn y Cynulliad; a
  • chyflawni unrhyw swyddogaethau eraill er budd y cyhoedd gan gynnwys, pan fo’r Cwnsler Cyffredinol yn credu ei bod yn briodol, cychwyn, amddiffyn neu ymddangos mewn unrhyw achosion cyfreithiol sy’n ymwneud â swyddogaethau Llywodraeth Cymru.

Mae’r rôl hon yn cyfateb i rôl Twrnai Cyffredinol Llywodraeth y DU.

Arwydd Llywodraeth Cymru tu-fas grisiau adeilad Parc Cathays

Telerau’r penodiad

Penodir Cwnsler Cyffredinol gan y Frenhines ar argymhelliad y Prif Weinidog, ond rhaid i’r argymhelliad ar gyfer y penodiad gael ei gymeradwyo gan y Cynulliad Cenedlaethol. Nid oes yn rhaid i’r person a benodir fod yn Aelod Cynulliad, er y gall Aelod Cynulliad wasanaethu fel Cwnsler Cyffredinol (mae’r Prif Weinidog, y Gweinidogion a’r Dirprwy Weinidogion yn cael eu gwahardd yn benodol rhag gwneud hynny yn y Ddeddf). Mae Nodiadau Esboniadol i’r Ddeddf yn disgrifio’r swydd fel un o “statws ‘gweinidog'” ond ni all y deiliad fod yn un o ‘Weinidogion Cymru’. Yn y Pedwerydd Cynulliad, Theodore Huckle QC oedd y Cwnsler Cyffredinol cyntaf, a’r unig un hyd yn hyn, nad oedd yn Aelod Cynulliad.

Caiff y Prif Weinidog, gyda chytundeb y Cynulliad Cenedlaethol, argymell i’r Frenhines gael gwared ar y Cwnsler Cyffredinol ar unrhyw adeg; caiff y Cwnsler Cyffredinol gyflwyno ei ymddiswyddiad ar unrhyw adeg. Yn wahanol i Weinidogion Cymru a Dirprwy Weinidogion Cymru, nid oes yn rhaid i’r Cwnsler Cyffredinol ymddiswyddo ar ôl pleidlais o ddiffyg hyder yng Ngweinidogion Cymru. Fodd bynnag, bydd yn peidio â dal y swydd pan enwebir Prif Weinidog newydd o dan adran 47 (ond gellid ei ail-benodi gan y Prif Weinidog sy’n dod i rym).

Cyfranogiad y Cwnsler Cyffredinol yn nhrafodion y Cynulliad

Mae Rheolau Sefydlog y Cynulliad Cenedlaethol yn ei gwneud yn glir y bydd y Cwnsler Cyffredinol yn cael ei drin yr un fath â Gweinidogion Cymru yn Nhrafodion y Cynulliad. Yr un eithriad yw na fydd Cwnsler Cyffredinol nad yw’n Aelod Cynulliad yn gallu pleidleisio. Mae Rheol Sefydlog 9.4 yn datgan:

Os nad yw’r Cwnsler Cyffredinol yn Aelod, mae’r Rheolau Sefydlog yn gymwys i’r Cwnsler Cyffredinol fel y maent yn gymwys i Aelodau a chaiff y Cwnsler Cyffredinol gymryd rhan yn nhrafodion y Cynulliad ond ni chaiff bleidleisio.

Bydd disgwyl i’r Cwnsler Cyffredinol, boed yn Aelod Cynulliad neu beidio, ateb cwestiynau llafar ac ysgrifenedig a gwneud datganiadau llafar neu ysgrifenedig.

Mae adran 34 o Ddeddf 2006 yn ymdrin â chyfranogiad y Cwnsler Cyffredinol yn nhrafodion y Cynulliad ac mae’n cynnwys darpariaeth sy’n galluogi’r Cwnsler Cyffredinol i wrthod darparu dogfennau neu i ateb cwestiynau am achosion troseddol penodol os yw’n ystyried y gallai gwneud hynny niweidio’r achos hwnnw, neu y byddai fel arall yn groes i fudd y cyhoedd.

Achosion Cyfreithiol

O dan adran 67 o Ddeddf 2006, mae’r Cwnsler Cyffredinol, fel cynrychiolydd Gweinidogion Cymru yn y llysoedd, yn gallu cychwyn, amddiffyn neu ymddangos mewn unrhyw achosion cyfreithiol sy’n ymwneud â materion ynghylch unrhyw swyddogaethau sy’n arferadwy gan Lywodraeth Cymru, ar yr amod bod y Cwnsler Cyffredinol yn ystyried ei bod yn briodol gwneud hynny er mwyn hyrwyddo neu warchod lles y cyhoedd.

Y Goruchaf Lys yn craffu ar Filiau’r Cynulliad

Mae adran 112 o Ddeddf 2006 yn darparu dull i’r Cwnsler Cyffredinol neu Dwrnai Cyffredinol y DU gael penderfyniad gan y Goruchaf Lys ynghylch a yw Biliau’r Cynulliad neu ddarpariaethau penodol ym Miliau’r Cynulliad o fewn cymhwysedd deddfwriaethol y Cynulliad. Ni ellir ond gwneud hyn o fewn y cyfnod o bedair wythnos yn dechrau ar y dyddiad y pasiwyd y Bil gan y Cynulliad Cenedlaethol. Digwyddodd hyn ar dri achlysur yn ystod y Pedwerydd Cynulliad. Cyfeiriwyd dau Fil gan y Twrnai Cyffredinol (Bil Is-ddeddfau Llywodraeth Leol (Cymru) 2012 a Bil y Sector Amaethyddol (Cymru) 2014 ac un gan y Cwnsler Cyffredinol  (Bil Adennill Costau Meddygol ar gyfer Clefydau Asbestos (Cymru)).

O dan welliannau a wnaed drwy Deddf Cymru 2017, gall Cwnsler Cyffredinol neu’r Twrnai Cyffredinol gyfeirio’r cwestiwn ynghylch a yw unrhyw ddarpariaeth mewn Bil yn ymwneud â phwnc a warchodir i’r Goruchaf Lys am benderfyniad. Caiff pwnc a warchodir ei ddiffinio fel:

  • enw’r Cynulliad,
  • y personau sydd â hawl i bleidleisio fel etholwyr mewn etholiad ar gyfer aelodaeth y Cynulliad,
  • y system ar gyfer ethol Aelodau’r Cynulliad,
  • manylion yr etholaethau, rhanbarthau neu unrhyw ardal etholiadol gyfatebol neu eu nifer,
  • nifer yr aelodau i’w hethol ar gyfer pob etholaeth, rhanbarth neu ardal etholiadol gyfatebol, a
  • nifer y personau a gaiff fod yn Weinidogion Cymru i’w penodi o dan adran 48 neu’n Ddirprwy Weinidogion Cymru.

Erthygl gan Alys Thomas, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

Mae Cynulliad Cenedlaethol Cymru yn bwriadu gwella’i wefan, ac mae ganddo ddiddordeb mawr yn eich barn chi. A fyddech cystal â chymryd rhan yn yr  arolwg byr hwn.