Cymunedau Gwasanaethau Iechyd a Gofal GIG

Coronafeirws: llacio’r cyfyngiadau yng Nghymru

Mae'r erthygl hon yn amlinellu'r adolygiad diweddaraf o gyfyngiadau’r coronafeirws, diwygiadau i'r rheoliadau, a beth yw’r cyfyngiadau presennol sydd ar waith yng Nghymru, gan gynnwys ar gyfer y rhai sy’n gwarchod eu hunain.

Amcangyfrif o amser darllen: 5 Munud

Cafodd yr erthygl hon ei diweddaru ddiwethaf ar 06 Gorffennaf 2020.

Read this post in English | Darllenwch yr erthygl yma yn Saesneg

Mae’r erthygl hon yn amlinellu’r adolygiad diweddaraf o gyfyngiadau’r coronafeirws, diwygiadau i’r rheoliadau, a beth yw’r cyfyngiadau presennol sydd ar waith yng Nghymru.

Rheoliadau Diogelu Iechyd

Gwnaeth Prif Weinidog Cymru y Rheoliadau Diogelu Iechyd (Cyfyngiadau Coronafeirws) (Cymru) 2020 (“y rheoliadau”) ar 26 Mawrth 2020.

Byddant yn dod i ben chwe mis i’r dyddiad y daethant i rym (26 Medi 2020). Fodd bynnag, rhaid i Weinidogion Cymru adolygu’r cyfyngiadau bob 21 diwrnod i benderfynu a ydynt yn dal yn angenrheidiol ac yn gymesur i’r hyn y mae’r Gweinidogion am ei gyflawni. Gall y cyfyngiadau orffen cyn mis Medi 2020 os yw Gweinidogion Cymru yn dirymu’r darpariaethau sy’n gosod y cyfyngiadau.

Yn dilyn y pedwerydd adolygiad ar 19 Mehefin 2020, a’r diwygiad dilynol i’r Rheoliadau, caiff yr holl fusnesau manwerthu nad ydynt yn hanfodol, cyfleusterau gofal plant a’r farchnad dai ailagor, a chaniateir gweddïau preifat mewn mannau addoli. Ar 3 Gorffennaf cyhoeddodd Prif Weinidog Cymru y byddai’r gofyniad i aros yn lleol yn cael ei godi o 6 Gorffennaf ymlaen.

Bydd yr adolygiad nesaf yn cael ei gynnal erbyn 9 Gorffennaf 2020.

Cadw pellter cymdeithasol

Mae cadw pellter cymdeithasol yn cynnwys nifer o fesurau sy’n lleihau cyswllt cymdeithasol â phobl i helpu i leihau trosglwyddiad y coronafeirws Er enghraifft:

  • gweithio gartref;
  • osgoi trafnidiaeth gyhoeddus;
  • cadw pellter o 2 fetr rhyngoch chi a phobl eraill.

Mae Llywodraeth Cymru yn cynghori’r rhai sydd mewn mwy o berygl o gael eu heintio gan y coronafeirws i fod yn arbennig o ofalus wrth ddilyn mesurau cadw pellter cymdeithasol. Mae hyn yn cynnwys y rhai sydd dros 70 oed, y rhai sydd ag asthma neu ddiabetes, a’r rhai sy’n feichiog. Mae’r grŵp hwn o bobl yn wahanol i’r rhai y cynghorir iddynt warchod eu hunain. Mae ein blog yn amlinellu’r canllawiau ar gyfer y rhai sy’n gwarchod eu hunain.

Mae’r rheoliadau yn cynnwys gofyniad na chaiff pobl adael, nac aros i ffwrdd o’r man ble maent yn byw at ddibenion gwaith osyw’n rhesymol ymarferol iddynt weithio gartref.

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru ar deithio yn annog pobl i “feddwl yn ofalus am yr amseroedd y byddwch yn teithio, a’r llwybrau a’r dulliau y byddwch yn eu defnyddio” os oes angen. Mae’n cynghori pobl i gerdded neu feicio os gallant.

Pwysleisiodd Prif Weinidog Cymru y canlynol yn ystod yr adolygiad o’r cyfyngiadau:

Mae angen i bawb barhau i gymryd camau i’w diogelu eu hunain a’u hanwyliaid wrth inni ddod o hyd i ffordd o fyw a gweithio ochr yn ochr â’r coronafeirws. Mae hyn yn golygu gweithio gartref pan fo modd; cadw pellter cymdeithasol a golchi dwylo’n aml.

Aelwydydd estynedig

Mae’r rheoliadau yn darparu ar gyfer creu aelwydydd estynedig (y cyfeirir atynt weithiau fel ‘swigen’). Maent yn dweud os yw dwy aelwyd yn cytuno i gael eu trin fel un aelwyd estynedig, dylai unrhyw gyfeiriad yn y rheoliadau at aelwyd gael ei ddehongli fel petai’n cynnwys y ddwy aelwyd. Mewn ffordd, bydd y bobl yn y ddwy aelwyd yn dod yn aelodau o un aelwyd unigol, ac yn mwynhau’r un rhyddid cyfreithlon – byddant yn cael cwrdd dan do ac aros yng nghartrefi ei gilydd.

Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn dweud “does dim cyfyngiad ar y nifer o bobl sy’n cael bod yn rhan o aelwyd estynedig”. Mae hefyd yn nodi rhai ‘rheolau allweddol’, gan gynnwys y canlynol:

  • Ni chaiff unrhyw berson fod yn rhan o fwy nag un aelwyd estynedig, ac eithrio plant sy’n byw mewn dau gartref (er enghraifft, oherwydd bod eu rhieni wedi gwahanu a bod cytundeb gwarchodaeth ar y cyd);
  • Mae’n rhaid i bob un o’r oedolion sy’n byw yn y ddwy aelwyd gytuno i ymuno â’r un aelwyd estynedig; ac
  • Ar ôl cytuno bod y ddwy aelwyd wedi ymuno fel aelwyd estynedig, ni ellir newid y trefniant hwn.

Gall gofalwyr (gofalwyr di-dâl neu weithwyr gofal) barhau i ddarparu gofal ac nid oes angen ystyried eu bod yn aelod o’r aelwyd estynedig. Gall y rhai sy’n gwarchod eu hunain hefyd fod yn rhan o aelwyd estynedig.

Gall aelwyd yng Nghymru ymuno ag aelwyd yn Lloegr, fodd bynnag, mae’r canllawiau yn dweud bod yn rhaid i’r trefniadau gydymffurfio â’r rheolau yn y ddwy wlad.

Dywedodd Prif Weinidog Cymru “os bydd un aelod o aelwyd estynedig yn cael symptomau coronafeirws, bydd raid i’r aelwyd gyfan hunanynysu – nid dim ond y bobl sy’n byw gyda’i gilydd”.

Ymgynulliadau

Mae’r rheoliadau yn dweud na chaiff neb, heb esgus rhesymol, gymryd rhan mewn ymgynulliad y tu allan ac eithrio pan fo’r ymgynnulliad yn cynnwys aelodau o ddim mwy na dwy aelwyd, ei ofalwr, neu berson y maent yn gofalu amdano. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn dweud nad oes cyfyngiad ar nifer y bobl sy’n cael cwrdd yn yr awyr agored, cyn belled â bod hynny’n ddwy aelwyd yn unig.

Mae’r rheoliadau yn dweud hefyd na chaiff neb ymgynull dan do, heb esgus rhesymol, ac eithrio gydag aelodau o’i aelwyd, ei ofalwr, neu rywun y maent yn gofalu amdanynt. 

Mae esgus rhesymol dros ymgynulliadau dan do ac yn yr awyr agored yn cynnwys y canlynol:

  • ceisio cymorth meddygol neu ddarparu gofal a chymorth i berson sy’n agored i niwed;
  • mynd i angladd os estynnir gwahoddiad i chi, ac ymweld â mynwent, claddfa neu ardd goffa;
  • mynd i briodas neu ffurfiad partneriaeth sifil os estynnir gwahoddiad i chi;
  • bodloni rhwymedigaeth gyfreithiol, gan gynnwys mynd i’r llys neu fodloni amodau mechnïaeth, neu gymryd rhan mewn achos cyfreithiol;
  • cyrchu gwasanaethau cyhoeddus gan gynnwys gofal plant neu wasanaethau addysgol;
  • symud tŷ; a
  • gadael eich tŷ i osgoi anaf, salwch neu risg o niwed oherwydd cam-drin domestig, neu i ddefnyddio gwasanaethau cymorth cam-drin domestig.

Ymarfer corff

Nid oes cyfyngiadau yn y rheoliadau o ran y math o ymarfer corff y gellir ei wneud, ond mae wedi’i gyfyngu gan rai o’r cyfyngiadau eraill. Mae hyn yn cynnwys y cyfyngiadau ar ymgynulliadau. Mae canolfannau hamdden dan do, campfeydd, cyrtiau chwaraeon a phyllau nofio hefyd ar gau.

Caniateir i bobl wneud ymarfer corff naill ai gydag aelodau o’u haelwyd eu hunain neu un aelwyd arall. Mae canllawiau Llywodraeth Cymru yn dweud bod pobl yn cael gyrru i rywle i wneud ymarfer corff. Gall cyfleusterau chwaraeon a hamdden awyr agored agor, ar wahân i leoedd chwarae a champfeydd awyr agored. Mae hyn yn cynnwys cyrtiau tenis, lawntiau bowlio, meysydd ymarfer golff a rhwydi criced.

Gorfodi

Mae gan gwnstabliaid yr heddlu a swyddogion cymorth cymunedol bwerau i gyfarwyddo unrhyw un y canfyddir ei fod yn torri’r cyfyngiadau i ddychwelyd i’w gartref. Gallant hefyd wasgaru pobl sy’n ymgynnull a mynd â phobl yn ôl i’w cartrefi, a “defnyddio grym rhesymol” i wneud hynny.

Mae’r rheoliadau yn ei gwneud yn drosedd i dorri’r cyfyngiadau hyn, y gellir ei chosbi drwy ddirwy (hysbysiad cosb benodedig). Y ddirwy yw £60, ond £30 sy’n daladwy os caiff ei thalu o fewn 14 diwrnod. Os yw person eisoes wedi cael hysbysiad cosb benodedig o dan y rheoliadau hyn, bydd swm y ddirwy yn cynyddu fesul pob hysbysiad a roddir. Y swm uchaf y gellir ei godi ar gyfer y ddirwy yw £1,920 ar gyfer y chweched hysbysiad ac unrhyw hysbysiadau cosb benodedig dilynol.


Erthygl gan Lucy Morgan, Ymchwil y Senedd, Senedd Cymru

Rydym wedi cyhoeddi ystod o ddeunyddiau ar y pandemig coronafeirws, gan gynnwys erthygl sy’n nodi’r cymorth a’r canllawiau sydd ar gael i bobl yng Nghymru ac amserlen o ymateb llywodraethau Cymru a’r DU.

Gallwch weld ein holl gyhoeddiadau sy’n gysylltiedig â’r coronafeirws drwy glicio yma. Caiff pob un ei ddiweddaru’n rheolaidd.

Show Buttons
Hide Buttons
%d bloggers like this: