Yr Amgylchedd

Cynigion yr UE ar gyfer rheoleiddio’r diwydiant ffermio organig

3 Mehefin 2014

Erthygl gan Alexander Royan, Gwasanaeth Ymchwil Cynulliad Cenedlaethol Cymru

 

Llun gan Wikimedia. Trwydded Creative Commons.
Llun gan Wikimedia. Trwydded Creative Commons.

Mae ffermio organig wedi’i seilio ar gyfres gaeth o egwyddorion sy’n anelu at gynhyrchu bwyd iach o safon uchel, gan sicrhau ar yr un pryd y ceir yr effaith leiaf bosibl ar yr amgylchedd naturiol. Yn yr Undeb Ewropeaidd (UE), llywodraethir y diwydiant organig gan reoliadau sy’n gyffredin ledled yr UE .

Cyhoeddwyd cynigion gan y Comisiwn Ewropeaidd ar 24 Mawrth 2014, i newid y gyfundrefn reoleiddio bresennol o ran cynhyrchu a labelu cynhyrchion organig, a allai effeithio ar ddatblygiad ffermio organig yng Nghymru.

Daw’r cynigion yn dilyn adolygiad, a oedd yn codi pryderon nad yw’r ddeddfwriaeth bresennol wedi aros yn wastad â’r twf yn y sector organig, a’i bod mewn gwirionedd bellach yn atal ffermwyr rhag mentro i’r farchnad organig.

Y Rheoliad arfaethedig

Y prif amcanion a nodir yn y Rheoliad arfaethedig yw:

  1. cael gwared ar y rhwystrau i ddatblygiad cynhyrchu organig cynaliadwy yn yr UE;
  2. sicrhau cystadleuaeth deg ar gyfer ffermwyr a gweithredwyr;
  3. cynnal neu wella hyder defnyddwyr mewn cynnyrch organig.

Mae’r Rheoliad yn cynnig y bydd yr amcanion hyn yn cael eu cyflawni drwy symleiddio rheolau cynhyrchu, newid systemau rheoli i ddull gweithredu sy’n seiliedig ar risg, a thrwy gysoni rheolau cynhyrchu ar draws aelod-wladwriaethau’r UE.

Yn ogystal, byddai’r Rheoliad newydd yn dileu’r angen am archwiliadau blynyddol o’r modd y mae ffermwyr yn cydymffurfio â rheolau cynhyrchu, ac yn cyflwyno ardystiad grŵp ar gyfer ffermwyr bach, i annog rhagor o ffermwyr i ymuno â chynllun organig yr UE.

Effaith bosibl ar Gymru

Ym mis Mehefin 2010, roedd dros 1,000 o ffermydd organig yng Nghymru, ac roedd oddeutu 8% o’r cyfanswm arwynebedd tir amaethyddol yn cael ei reoli’n organig neu’n cael ei droi’n dir dan reolaeth organig. Mae’r gyfran hon yn uwch na’r gyfran yn Lloegr (4%), yr Alban (3%) a Gogledd Iwerddon (1%).

Y meysydd allweddol sydd o ddiddordeb i Gymru yn y Rheoliad fydd:

  • Y cynigion i ddaliadau fod yn organig yn unig: ar hyn o bryd, caiff ffermwyr organig dyfu cynnyrch confensiynol ochr yn ochr â chynnyrch organig os gellir dangos bod hynny’n angenrheidiol i gadw’u busnes yn hyfyw. Fodd bynnag, o dan y Rheoliad arfaethedig, bydd yn rhaid i ffermwyr organig reoli eu daliadau yn eu cyfanrwydd yn organig. Caniateir cyfnod pontio penodol, nad yw wedi’i nodi eto, er mwyn i ffermwyr addasu eu harferion.
  • Tynnu’r eithriadau porthiant anorganig: Mae’r Rheoliad newydd yn nodi bod yn rhaid rhoi porthiant organig yn unig i dda byw organig. Mae hyn yn dileu’r caniatâd i ddefnyddio porthiant confensiynol dros dro, fel porthiant a gaiff ei ddarparu mewn cyfnod o dywydd garw.

Ymateb y Llywodraeth

Ar 25 Mawrth amlinellodd Llywodraeth y DU rai pwyntiau cadarnhaol posibl a allai ddeillio o’r cynigion ar gyfer sector organig y DU, gan gynnwys camau gweithredu a ddiffiniwyd am beidio â chydymffurfio â’r cynigion, a fyddai’n arwain at sefyllfa gyfartal ar draws Aelod-wladwriaethau’r UE.

Fodd bynnag, mynegodd Llywodraeth y DU bryder arbennig ynghylch cynigion i ddileu lwfansau ar gyfer ffermydd confensiynol-organig cyfochrog gan ei fod yn ystyried bod y mathau hyn o fusnesau yn fwy cyffredin yn y sector organig yn y DU nag yn unman arall yn yr UE.

Yn ôl Llywodraeth Cymru, mae wedi ymgynghori â DEFRA ar y rheoliadau drafft, i sicrhau bod pryderon y gwledydd datganoledig yn cael eu mynegi yn y trafodaethau rhwng y DU a’r UE yn y dyfodol.

Ymatebion rhanddeiliaid allweddol

Cyhoeddodd Organic Farmers & Growers (OF&G) Ltd eu bod o blaid y cynigion, gan dynnu sylw at y manteision i’r sector yn sgîl symleiddio rheoliadau a chael gwared ar rwystrau deddfwriaethol.

Ar y llaw arall, roedd Undeb Cenedlaethol yr Amaethwyr (NFU) yn fwy beirniadol, ac roedd yn ystyried bod y Rheoliad presennol eisoes yn llym iawn. Mae’r NFU o’r farn y gallai’r Rheoliad arfaethedig fygwth twf yn y sector. Mae’r Copa-Cogena – sef grŵp cydweithredol o dros 90 o ffermwyr a sefydliadau amaethyddol yn yr UE yn cytuno â’r farn hon.

Mae’r Gwasanaeth Ymchwil wedi llunio Diweddariad Polisi sy’n rhoi rhagor o wybodaeth am gynnwys y cynigion, a’r cyd-destun yng Nghymru, ac mae hwn i’w weld ar wefan y Cynulliad yma.